Infrastructuur met minder grondstoffen: ook in de gemeente kan het

Karlijn Mol, programmamanager van het Nationaal Platform Duurzame Wegverharding, vertelt over de onlangs verschenen Inspiratiegids Circulaire Bestrating. ‘Die is speciaal voor gemeenten. Zodat ze niet alles zelf hoeven uit te vinden, maar wél kunnen toepassen. Er staat bijvoorbeeld een praktische handreiking in, over hoe je klinkers opnieuw kunt gebruiken. En, hoe je daarbij weerstand voorkomt. Handig, want twintig jaar geleden deden we dat gewoon en nu lijkt het ineens spannend.’ Paul Groenen van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen vult aan: ‘Als je de bewoners goed uitlegt waarom je gebruikte stenen inzet, dan zijn ze vaak juist trots.’

De comeback van de ART

Een bijzonder praktijkvoorbeeld komt uit Almere. Daar reed op de Gooimeerdijk onlangs de Asphalt Recycling Train (ART). Dat is een indrukwekkende machine die oud asfalt ter plekke opwarmt, loswoelt, verbetert en opnieuw legt. Dat is te horen én te zien in de reportage. Fredy Sierra Fernandez, strategisch adviseur duurzame wegverharding bij Rijkswaterstaat, vertelt hoe Almere dankzij deze proef met de ART aanmerkelijk kon besparen op transport, vervuilende uitstoot en grondstoffen.

‘Deze trein is niet nieuw’, vertelt Karlijn: ‘In de jaren zeventig gebruikten we de ART al in Nederland, maar we zijn hem kwijtgeraakt in de tijd dat Rijkswaterstaat overstapte op ander asfalt: ZOAB. De vraag was toen onder meer of de ART de gevraagde kwaliteit wel kon leveren. De trein die nu wordt ingezet is vanuit Argentinië naar Nederland verscheept.’ Inmiddels wordt de techniek op meerdere plekken getest en wordt er gewerkt aan een ART-e; met de e van elektrisch.

Mindset moet veranderen

‘Het was met de ART geen kwestie van plug-and-play’, vertelt Petra Mesken. Zij is strategisch adviseur duurzaamheid bij de gemeente Almere. De machine is namelijk vooral goed in lange rechte stukken. ‘Drempels, mini-rotondes of glasogen maken het werken met de ART ingewikkeld. Maar op de Gooimeerdijk konden we los.

'En hoe het met de kosten zit? Achteraf vielen de uitvoeringskosten mee, ook vanwege de subsidie van I&W, maar het is wel zoeken. Circulair inkopen is niet per se makkelijker’, concludeert Mesken. ‘Maar het kan wél.’ Fredy Sierra Fernandez is trots op de samenwerking: ‘De mindset moet veranderen’, vindt hij. ‘Bij wegbeheerders, bij inkopers, bij mensen op de werkvloer. Maar het begint te draaien. De gemeente Almere verdient echt een compliment.’

100 procent hergebruik

Paul Groenen werkt namens de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen aan de opschaling van circulaire GWW. Hij ziet de behoefte aan richting groeien: ‘We zijn nu vier jaar bezig. We hebben veel kennis opgebouwd in de regio. Maar gemeenten hebben ook behoefte aan meer centrale regie: zeg maar gewoon wat ik moet doen, dan doe ik het.’

De asfaltrecyclingtrein spreekt ook in de Groene Metropoolregio tot de verbeelding. Maar circulariteit is meer dan asfalt. Paul vertelt over een project in Nijmegen waar álle materialen binnen het projectgebied zijn hergebruikt. ‘Oude beveiligingscamera’s zijn omgetoverd tot vogelhuisjes. Dat is natuurlijk vooral symbolisch van waarde. Maar in combinatie met die 100-procent-ambitie, laat het wel zien hoe circulair denken leidt tot verrassende oplossingen.’

Gevoel van urgentie

Volgens Paul Groenen is samenwerking tussen gemeenten essentieel. ‘We leren van elkaars ervaringen. De ene gemeente denkt dat bewoners geen gebruikte stenen willen. De andere heeft het al twee keer gedaan, mét tevreden inwoners.’ Toch zijn er ook struikelblokken. ‘Circulair werken is vaak meer gedoe, het vraagt tijd, capaciteit, en je loopt tegen weerstand aan’, weet Paul. ‘Daarnaast ontbreekt soms het gevoel van urgentie. Als je vandaag niks doet, verandert er morgen niks. Maar zodra materialen schaars worden, voelen we het pas écht.’

Opschalen

Hoogleraar Vincent Gruis, voorzitter van het Transitieteam Circulaire Bouweconomie, herkent dat: ‘Op een circulaire manier bouwen wordt vaak gezien als iets wat je doet voor de natuur. Maar het is bijvoorbeeld ook een economische kwestie omdat het raakt aan leveringszekerheid.’ Volgens hem hebben we niet alleen pilots nodig, maar ook opschaling. ‘En daarvoor moeten we de juiste innovatievragen op tafel krijgen. Waarom hebben we bijvoorbeeld nog geen robot die bakstenen schoonmaakt?’

Vaste columnist Jan-Willem van de Groep verwoordt het scherp: ‘De asfaltrecyclingtrein rijdt. Maar zonder dienstregeling blijft het bij een proefrit.’ Hij pleit voor centrale regie en overzicht: ‘Nu heeft elke gemeente zijn eigen pilot, zonder dat iemand de rode draad bewaakt.’ Karlijn Mol is dat met hem eens. ‘We zitten in de volgende fase van de transitie. We moeten nu het kaf van het koren scheiden. Wat werkt, wat niet? Wat moeten we opschalen? Daarvoor is het Nationaal Platform Duurzame Wegverharding opgericht.’

Van inspiratie naar standaard

Een van de mooiste lessen uit deze aflevering is misschien wel de kracht van samenwerking. Paul: ‘In Beuningen stelde iemand de vraag: hebben we eigenlijk wel aan beide kanten van deze weg een stoep nodig? Door die ene vraag ontstond ruimte voor groen, wateropvang én minder materialen.’ En de inspiratiegids helpt daarbij, vindt Karlijn. ‘Daarin staat dat hergebruikte stenen de helft goedkoper zijn. Daarmee geef je stenen dus niet alleen een langer leven, maar het is ook financieel interessant. Zeker nu dat ravijnjaar eraan komt.’

Daarnaast blijft communicatie een essentieel onderdeel van circulair werken, benadrukt Paul. ‘Als een inwoner z’n verhaal niet kwijt kan bij de projectleider, zoekt-ie de wethouder op. Dan moet die er wel achter staan.’ Daarbij kan een helder afwegingskader helpen, zoals: veiligheid boven duurzaamheid, duurzaamheid boven comfort.

Kijk of luister aflevering 23 van de Circulair Bouwen Podcast voor het hele gesprek, inspirerende voorbeelden én een duidelijke oproep tot actie: circulair bouwen begint met doen.