Subsidiemogelijkheden voor circulair bouwen

Regelingen die op korte termijn worden opengesteld

De MOOI-regeling stelt middelen beschikbaar voor integrale innovatieve oplossingen die bijdragen aan de klimaatdoelen. De projecten moeten gericht zijn op samenwerkingsverbanden  (consortiums) met minimaal 3 ondernemingen rondom de thema’s elektriciteit, gebouwde omgeving en industrie. Voor alle oplossingen geldt dat de duurzaamheid, energiezuinigheid en invloed op de milieudruk van belang zijn. Hier speelt circulariteit een belangrijke rol in. Binnen de MOOI Industrie zijn in 2022 gerichte innovatiethema’s op circulariteit benoemd, waaronder circulaire of biogrondstoffen voor bulk- en platformchemicaliën en circulaire plastics voor de verpakkingsindustrie. In 2024 wordt de regeling opnieuw opengesteld.

Ondernemers die investeren in innovatieve CO2-besparende oplossingen kunnen gebruik maken van de DEI+ regeling. De DEI+ biedt ruimte aan pilot- en demonstratieprojecten op een breed scala thema’s: van energie-efficiëntie, opwek uit hernieuwbare energiebronnen tot de circulaire economie.  De verwachting is dat de regeling in 2024 weer opengesteld wordt.

Er bestaat ook een module binnen de DEI+ die specifiek is gericht op circulaire maatregelen die leiden tot emissiereductie: de DEI+CE. In de vorige ronde werden innovatieproject gestimuleerd op thema’s als recycling van afval, hergebruik van producten of onderdelen en biobased grondstoffen. In 2024 worden er Klimaatfondsmiddelen ingezet om de DEI+CE uit te breiden.

De Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie regeling (VEKI) is met name gericht op de uitrol van bewezen CO2-reducerende technologieën voor procesefficiëntie en energiebesparing met een terugverdientijd van meer dan 5 jaar. Ook het MKB maakt hier veel gebruik van. De thema’s binnen VEKI zijn energie-efficiëntie, recycling en hergebruik van afval, lokale infrastructuur en overige CO2-verlagende maatregelen. De regeling wordt in 2024 voortgezet en uitgebreid met middelen uit het Klimaatfonds.

De subsidie Circulaire Ketenprojecten is een aanvullende mogelijkheid die kleine en middelgrote samenwerkingsverbanden ondersteunt om circulaire ketenprojecten te realiseren. Het is de bedoeling dat de subsidie circulaire ketenprojecten op een later moment weer open gaat voor aanvragen. 

Met de ISDE kunt u subsidie krijgen voor energiebesparende en duurzame maatregelen in uw woning of bedrijfspand. In 2023 is het budget verhoogd, van € 350 miljoen naar €560 miljoen. Elk jaar komt er nieuw budget beschikbaar en de ISDE loopt door tot 2030. Voor VVE’s is de ISDE gedeeltelijk overgegaan op de subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (SVVE). Met de subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (SVVE) vraagt u subsidie aan voor energieadvies, verduurzamingsmaatregelen of oplaadpuntenadvies. Verhuurders kunnen aanspraak maken op de subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH)

Interreg is een Europees subsidieprogramma voor regionale ontwikkeling in samenwerking met meerdere landen.  Interreg biedt ondernemers, onderzoekers en overheden de mogelijkheid om internationaal samen te werken aan duurzame projecten. Voor het indienen van een projectidee heeft u een consortium nodig met partners uit minimaal 3 landen. Ook is cofinanciering nodig. Bij RVO kunt u terecht voor de Interreg programma’s Noord-West Europa (NWE), Noordzee en Interreg Europe.  Alle programma’s zijn momenteel gesloten, maar nieuwe programma’s zijn goedgekeurd door de Europese Commissie voor de periode tot 2027.  Voor de voorbereiding van een projectvoorstel (reguliere call) is het ook mogelijk om een bijdrage te ontvangen van de projectstimuleringsregeling voor Interreg (PSR).

LIFE is een Europees subsidieprogramma dat subsidie verleent aan allerlei soorten organisaties en op verschillende onderwerpen, zoals het deelprogramma circulaire economie en kwaliteit van leven. Het projectidee moet een innovatie ontwikkelen, testen of demonstreren en bijdragen aan efficiënter bronnengebruik, circulair ontwerp of hergebruik van afval. Er is veel concurrentie voor het budget en de projectkosten beginnen rond de € 1 miljoen. Volgend jaar komt er nog een openstelling met september 2024 als deadline.

In 2024 wordt naar verwachting voor het eerst de Nationale Investeringsregeling Klimaatprojecten Industrie (NIKI) opengesteld. De NIKI is een subsidie die gericht is op opschaling van innovatieve klimaattechnologieën in de industrie die buiten de SDE++ vallen. Circulaire projecten vallen hier ook onder. Het gaat om grootschalige projecten met een minimale behoefte van € 50 miljoen.

Regelingen die momenteel open staan voor aanvragen

De Topsector Energie (TSE) Industrie regeling biedt steun aan ondernemers die de haalbaarheid van een innovatief pilot- of demonstratieproject gericht op CO2-reductie in de industrie onderzoeken. Circulaire innovaties komen ook in aanmerking: onder de thema’s sluiting van industriële ketens en CCUS (Carbon Capture, Utilization and Storage).

De regelingen MIA\Vamil (Milieu-investeringsaftrek) en EIA (Energie-investeringsaftrek) zijn gericht op de marktintroductie van duurzame alternatieven van bedrijven. In de Milieulijst en de Energielijst zijn extra mogelijkheden opgenomen voor circulair ondernemen.

Via de regelingen MIA/Vamil kunnen ondernemers met belastingvoordeel investeren in duurzame bedrijfsmiddelen of technieken. De milieulijst met bedrijfsmiddelen is in 2023 aangepast met extra regelingen die hiervoor in aanmerking komen. Specifiek is de lijst beter aangesloten op ontwikkelingen in de circulaire economie en biobased bouwen. Nieuwe of gerenoveerde circulaire gebouwen of woningen komen mogelijk in aanmerking voor de MIA als de tijdens het bouwproject toegepaste materialen op volumebasis ten minste bestaan uit:

a. 50% hernieuwbare grondstoffen, of
b. 25% hergebruikte bouwproducten, of
c. 25% demontabele en herbruikbare bouwproducten, waarbij de losmaakbaarheidsindex is berekend volgens het rapport Circular Buildings - methodiek losmaakbaarheid 2.0.

Specifieke wijzigingen in de lijst zijn bijvoorbeeld belastingvoordeel bij het toepassen van circulaire binnendeuren in gebouwen of middelen die duurzame landbouwpraktijken stimuleren. Aan de nieuwe milieulijst is een investeringstype toegevoegd, namelijk in maatregelen om regenwater op te vangen en te gebruiken in gebouwen, bijvoorbeeld voor het hergebruiken van afvalwater.

Het MIA budget is dit jaar €192 miljoen, dit is een verhoging van 23 miljoen ten opzichte van 2022. De Vamil maakt het mogelijk voor ondernemers om in een jaar naar voorkeur tot 75% van de investeringskosten af te schrijven van de winst. Dit budget bedraagt  €30 miljoen.

De EIA geldt voor duidelijk omschreven investeringen (specifiek) en voor maatwerkinvesteringen (generiek) die een forse energiebesparing opleveren. Voor die investeringen kunt u 45,5% van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst.

Omdat de MIA\Vamil en de EIA fiscale regelingen zijn moet de investeerder, om te kunnen profiteren, vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting plichtig zijn. (NB: veel non-profit instellingen, institutionele beleggers, gemeenten en bewoners kunnen alleen indirect gebruik kunnen maken van deze regelingen).

De WBSO (Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk) is een fiscale regeling voor research en development (R&D). De WBSO ondersteunt ondernemers die productinnovaties ontwikkelen. De WBSO vergoedt een deel van de (loon)kosten en uitgaven van een R&D-project.  U kunt vanaf 8 november 2023 uw WBSO-aanvraag indienen voor 2024. 

De regeling groenprojecten voorziet in voordelige projectfinanciering via één van de Nederlandse groenbanken. De overheid stimuleert met de Regeling groenprojecten groene investeringen in de nieuwste ontwikkelingen in milieutechnologie, circulaire economie en duurzame en innovatieve (bouw)projecten. De projectcategorie circulaire economie subsidieert groenprojecten voor productieapparatuur voor grondstoffen of producten op basis van biomassa of voor (producten van) biobased plastics, grondstofbesparing, levensduurverlenging, recycling en overige projecten.

De MIT (Mkb-innovatiestimulering Regio en Topsectoren) stimuleert innovatie bij het midden- en kleinbedrijf over regiogrenzen heen. Er zijn verschillende instrumenten: R&D samenwerkingsprojecten, (ook voor ontwikkelingen op het gebied van AI), haalbaarheidsprojecten, kennisvouchers, samenwerkingsprojecten, TKI-netwerkactiviteiten en TKI-innovatiemakelaars.

De DHI regeling is een subsidieregeling voor demonstratieprojecten, haalbaarheidsstudies en investeringsvoorbereidingsprojecten voor Nederlandse ondernemers die willen exporteren of investeren in het buitenland. Als een technologie  bijdraagt aan een of meerdere vergroeningsdoelen kan hier extra subsidie voor worden aangevraagd. Een van die doelen is de transitie naar een circulaire economie. De regeling loopt tot 31 december 2023.

De subsidieregeling Stimulering Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties (BOSA) is bedoeld voor amateursportorganisaties. Deze organisaties kunnen subsidie aanvragen voor bouw- en onderhoudskosten van sportaccommodaties en aanschaf van sportmaterialen. Activiteiten gericht op energiebesparing, toegankelijkheid, circulariteit en klimaatadaptatie komen in aanmerking voor 10% aanvullende subsidie (30% totaal). De huidige regeling loopt af op 1 januari 2024 en het voornemen is om per 1 januari 2024 een nieuwe BOSA-regeling open te stellen.

Relevante samenwerkingsprogramma’s

Het NWO is een zelfstandig bestuursorgaan met wettelijke taken en bevoegdheden. Het NWO biedt een palet aan financiële instrumenten voor onderzoek en samenwerkingsprogramma’s, waarvan er nu een aantal lopen. Vooralsnog zijn er nog geen nieuwe regelingen bekend gemaakt.

Het BTIC (Bouw en Techniek Innovatie Centrum) is een samenwerking tussen overheden, technische universiteiten en hogescholen, en marktpartijen in de bouw- en technieksector. Het gaat om een klein bureau dat langjarige publiek-private onderzoeksprogramma’s coördineert. Deze programma’s moeten kennis en innovatie opleveren waarmee de bouwsector grote maatschappelijke opgaven kan oplossen. Een van de programma’s is circulaire bouw en infrastructuur.

De Nationale Milieudatabase (NMD) is in het leven geroepen om een eenduidige berekening van de milieuprestatie van bouwwerken in Nederland te kunnen maken.  Stichting NMD startte in 2022 het Witte Vlekkenproject. Het doel van het project is het vergroten van het aantal productkaarten in de Nationale Milieudatabase. Het gaat om categorie 1 en 2 kaarten van productgroepen die nu nog ondervertegenwoordigd zijn en die van belang zijn om een MPG- of MKI-berekening te kunnen maken die zoveel mogelijk recht doet aan het uiteindelijke bouwwerk.

Provincies

Provincies dragen bij aan circulaire projecten uit de EFRO, MIT en Interreg.  Daarnaast bieden ze  ook een verscheidenheid aan provinciale subsidies aan. Provincie Noord-Brabant biedt bijvoorbeeld vanaf 29 november weer een subsidie voor doorbraakprojecten aan voor samenwerkingsverbanden met ten minste 1 mkb. De projecten zijn gericht op experimentele ontwikkeling en/of proces- en organisatie innovatie. In Flevoland kunnen ondernemers, kennisinstellingen en stichtingen subsidie aanvragen voor circulaire projecten die worden uitgevoerd in de provincie. Het subsidiebedrag bedraagt minimaal    €5000 en maximaal €20.000,-.  Ook kunnen zij een voucher aanvragen voor een scan om zicht te krijgen op circulaire kansen in de bedrijfsvoering. De provincie Fryslân wil duurzame groei stimuleren en stelt daarom subsidie beschikbaar voor nieuwe bedrijven en nieuwe bedrijfsactiviteiten van Friese  bedrijven die bijdragen aan de regionale circulaire economie. Hiervoor kan er tot en met 28 december 2023 subsidie aangevraagd worden. Provincie Noord-Holland zet een subsidie van €3 miljoen in om het gebruik van biobased en secundair materiaal te stimuleren in het renoveren, optoppen of anderzijds aanpassen van bestaande gebouwen. De projecten moeten in Noord-Holland worden uitgevoerd, een grote maatschappelijke impact hebben en inzetten op kennisdeling. Overijssel zet een subsidie in voor mkb-ondernemingen die willen investeren in digitalisering en/of circulair ondernemen. De mogelijkheid tot aanvragen loopt tot 30 november. Provincie Gelderland heeft een lening beschikbaar voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed die ook in combinatie kan met maatregelen voor circulair bouwen.

OPZuid is een programma van de provincies Limburg, Noord-Brabant en Zeeland, gefinancierd met EFRO-middelen. De regeling is gericht op innovatieve projecten die de transitie naar een duurzamere economie bevorderen en de regionale economie en concurrentiepositie kan versterken. De regeling is opengesteld tot 17 november, maar zal in 2024 opnieuw beschikbaar zijn.