De Circulair Bouwen podcast #22: Verbreding A1 bij Apeldoorn blauwdruk voor circulaire wegenbouw

Maximaal hergebruik en schone uitvoering

Het projectgebied tussen Apeldoorn en Twello is 15 kilometer lang. De weg is er verbreed van 2 naar 4 rijstroken per richting. Wat het project bijzonder maakt, is dat bijna alles wat opnieuw gebruikt kón worden, ook daadwerkelijk hergebruikt ís. Dat is te horen in de reportage. Erik Steenbergen van aannemer Heijmans somt op wat er is hergebruikt: 60% van het asfalt, 49 van de 54 kilometer geleiderail, 27 van de 33 portalen en zelfs betonpuin uit gesloopte viaducten. ‘De oude geleiderail hebben we bijvoorbeeld in onze fabriek rechtgemaakt, opnieuw verzinkt en weer teruggeplaatst. Volwaardig hergebruik dus.’

Bij de uitvoering lag de nadruk op een zo laag mogelijke uitstoot van CO2. ‘We hebben 54 elektrische machines gebruikt, waaronder 20 vrachtwagens’, aldus Steenbergen. ‘Waar we geen emissieloos materieel hadden, hebben we gewerkt met HVO100 brandstof.’ De stroom voor het laden van al die machines werd deels opgewekt met biogas van een nabijgelegen afvalverwerker.

Zoektocht is leerzaam

Toch was niet alles even eenvoudig. Een viaduct kon niet gebouwd worden met volledig hergebruikt beton, omdat de normen dit nu nog niet toestaan. En bij het hergebruik van wegmarkering bleek de verf niet wit genoeg – een veiligheidskwestie. Ook daarvoor werd een oplossing gevonden: een markering opgebouwd uit stippen in plaats van een vlakke streep. Minder materiaal, even zichtbaar.‘

Juist die zoektocht maakt het project leerzaam’, zegt Karlijn Mol, programmamanager van Nationaal Platform Duurzame Wegverharding (NPDW). ‘We zitten in een fase waarin concurrentie op duurzaamheid écht op gang komt. Maar als we willen opschalen, moeten we ook kritisch kijken naar de normen en richtlijnen die in de weg staan.’ Jasper Middelkamp van Rijkswaterstaat, als technisch manager betrokken bij het project, beaamt dat. ‘De normen zijn vaak geschreven voor nieuwbouw, niet voor hergebruik. Maar samen met de aannemer hebben we steeds gezocht naar wat wél kon. Zonder die ruimte was dit niet gelukt.”

De kracht van anders uitvragen

Die ruimte ontstond onder andere door de manier van aanbesteden. De MilieuKostenIndicator (MKI) speelde een grote rol in de gunning. Een MKI van 10 miljoen was het plafond; Heijmans kwam uit op slechts 4 miljoen, de gestelde ondergrens. ‘Het mooie is dat we niet vroegen om een specifieke oplossing, maar om een zo laag mogelijke MKI’, legt Jasper uit. ‘En dan zie je wat de markt kan.’

Volgens Vincent zit daar een belangrijke les in. ‘Als je in je uitvraag ruimte biedt voor duurzaamheid, krijg je ook écht betere oplossingen. Vraag je naar het gebruikelijke, dan krijg je het gebruikelijke.’ Jan-Willem van de Groep, vaste columnist van de podcast, zegt het in zijn bijdrage als volgt: ‘Circulair bouwen lukt niet omdat we alles van tevoren vastleggen. Het lukt omdat we ruimte creëren voor vakmanschap, voor initiatief.’

Geen pilot meer, maar praktijk

Wat het project op de A1 zo belangrijk maakt, is dat het geen proefproject was, geen experiment met extra tijd en budget, maar een regulier project dat binnen de bestaande kaders is uitgevoerd. ‘Dat maakt het een mijlpaal’, zegt Karlijn. ‘Want zolang iets een pilot is, hoeft niemand écht iets te veranderen. Maar dit project laat zien: het kan dus gewoon.’

En dat werkt aanstekelijk. Tijdens de uitvoering kwamen delegaties uit Zweden, Noorwegen en andere landen kijken hoe het project is aangepakt. ‘Het elektrisch materieel viel op, maar ook het hergebruik trok aandacht – al zie je dat niet altijd met het blote oog’, aldus Jasper.