Stimuleer het hergebruik van materialen

Het begint allemaal als het managementteam om de tafel gaat en post-its plakt. Asha: 'We proberen helder te krijgen welke belemmeringen en denkbeelden wij zien in onze organisatie, die ons ervan weerhouden om circulair te worden in de openbare ruimte. Dit doen we door vragen te stellen, gericht op hoe we omgaan met materialen: waarom doen we de dingen zoals we ze doen? Waarom hergebruiken we nog geen materialen? En stel dat we dit wel gaan doen, welke vastgeroeste ideeën en werkvormen komen we dan tegen waardoor dit niet zou kunnen?'

Dat bewoners niet willen dat er hergebruikte materialen gebruikt worden, is een voorbeeld van een overtuiging die een belemmering kan vormen. Een andere overtuiging: de projectleider ziet het niet zitten, bijvoorbeeld omdat er al een aannemer is, er een depot geregeld moet worden of materialen als stenen dan heen en weer gesjouwd moeten worden.

Geleerde lessen

Als volgende stap wordt een lopend project uitgekozen waarin oplossingen kunnen worden gezocht voor de vastgestelde belemmeringen. Asha: 'Met als doel dat we het straks rigoureus anders gaan doen.' Een transitie-experiment wordt opgestart, een dynamische leeragenda wordt opgesteld met daarin dynamische leervragen, gebaseerd op de eerder vastgestelde belemmeringen. Asha: 'Hierbij stellen we opnieuw die vragen die raken aan waarom we de dingen doen die we doen. Neem een steen als voorbeeld. Waarom moet die steen kleurvast zijn? Waarom kiezen we eigenlijk deze steen? Moeten we überhaupt een steen kiezen?'

Vragen met een specifiek doel, die wezenlijk verschilt van het doel van bijvoorbeeld een pilot. Asha: “Bij een pilot staat het proces al vast. De vragen die je stelt gaan over het product, zoals de steen. Die ga je testen: is de steen slijtvast, kleurvast? Doet die over twintig jaar nog hetzelfde als vandaag? Aan het eind van de pilot weet je dan of die steen wel of niet geschikt is. Terwijl bij een transitie-experiment niet het resultaat in cijfers belangrijk is, maar wat we hebben geleerd.”

Circulariteit toepassen

Met het antwoord op deze vragen kan de omslag gemaakt worden naar circulair werken. Weet je immers welke belemmeringen collega’s tegenhouden, dan kun je deze weerleggen. Asha: 'Vermoed iemand dat de bewoners hergebruik niet willen? Vraag de bewoners dan gewoon of ze dit willen of niet. Vaak blijkt dat ze er positief tegenover staan, zolang het er maar weer netjes bij komt te liggen. En de overtuigingen van de projectleider? Dat zijn dingen die geregeld en georganiseerd kunnen worden.'

DNA veranderen

Ook al heeft de gemeente ’s-Hertogenbosch momenteel geen beleid of politieke doelstelling gericht op circulariteit, toch lukt het de gemeente dankzij de transitiecyclus om het hergebruik van materialen stap voor stap binnen de organisatie te verankeren. Asha: “Dankzij de geleerde lessen die we nu hebben, kunnen we de organisatie laten zien wat we tegenkomen: bewoners vinden het niet erg, het hergebruik van materialen kan binnen een project gewoon georganiseerd worden. Het managementteam besluit vervolgens of we hierop gaan inzetten, waarna het als voorwaarde op het gebied van circulariteit wordt vastgelegd in ons Kwaliteitshandboek Openbare Ruimte. Op die manier borgen we het weer op verschillende plekken binnen onze organisatie. Zo doen we in de kern van onze organisatie aanpassingen om structureel die circulariteit in ons DNA te krijgen.”