Ron van de Molengraft
‘Een wooncorporatie kan niet meer om duurzaamheid en circulariteit heen’
14 april 2021
sbir circulaire viaducten
Circulaire viaducten bouw je samen
29 juni 2021

‘Groen is op lange termijn altijd goedkoper’

Jan Hoek

‘Groen is op lange termijn altijd goedkoper’

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) gaat vol voor circulaire gebiedsontwikkeling. Volgens wethouder Jan Hoek van Almere wordt dat het nieuwe normaal. ‘We moeten af van het idee dat duurzaam duur is.’


Door: Joost Bijlsma, 22 juni 2021

‘In 2025 tot de meest circulaire grootstedelijke regio’s van Europa behoren’. Dat is de ambitie van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Dit lukt natuurlijk alleen met een gerichte aanpak. De MRA zet daarom in op drie troefkaarten. Met circulaire inkoop en grondstoffenstromen is het samenwerkingsverband in Noord-Holland en Flevoland al een tijdje aan de slag. Binnenkort komt daar een nieuwe troef bij: circulaire gebiedsontwikkeling. Wethouder Jan Hoek wil wel uitleggen wat de reden is om juist nu ook hier op in te zetten. Hij is trekker van het CE-programma van de MRA. Bovendien is hij in de gemeente Almere verantwoordelijk voor duurzaamheid en de gebiedsontwikkeling Floriade.

Waarom wil de Metropoolregio Amsterdam vooroplopen in circulaire economie?

‘Dat is de economie van de toekomst. Daar willen we graag de concurrentie in aftroeven.’

Krijgen jullie alle gemeenten mee?

‘In onze metropoolregio is de ene gemeente verder dan de andere. Je hebt gemeenten die heel hard willen gaan en gemeenten die deze keuze nog niet eerder zo stevig hebben gemaakt. Dat het niet overal even snel gaat, is begrijpelijk. De systemen zijn taai en gewoonten zijn hardnekkig. Ook vragen veranderingen extra inzet, terwijl de ambtenarencapaciteit schaars is.’

Het lijkt verleidelijk om bij de huidige push op woningbouw minder streng te zijn op duurzaamheid en circulariteit.

‘Dat kun je ook omdraaien. Als je weinig woningen te bouwen had, dan maakte het minder uit. Juist nu we veel moeten bouwen – in onze regio 350.000 woningen in 10 jaar – kunnen we het verschil maken. Als we die hoge aantallen duurzaam en circulair ontwikkelen, slaan we een enorme slag.’

Waarom zetten jullie via een aparte pijler in op circulaire gebiedsontwikkeling?

‘‘Dat maakt zichtbaar dat we hierin meters kunnen, willen en moeten maken. Met de enorme bouwopgave die we in het vooruitzicht hebben, is het cruciaal om hier nu handen en voeten aan te geven. Dat stelt ons in staat straks de kansen te grijpen.’

Hoe gaat circulaire gebiedsontwikkeling vorm krijgen?

‘Het komt aan op goed nadenken over wat we anders willen doen. Aan welke eisen willen wij dat de ontwikkelprojecten van straks voldoen? Vervolgens kunnen we daarop gaan sturen.’

Welke eisen zullen dat zijn?

‘Dat kunnen eisen zijn over materiaalgebruik en natuur-inclusief bouwen. Dit gaan we uitzoeken en zal onderdeel worden van de leidraad circulaire gebiedsontwikkeling die we nu maken. Daarbij laten we ons inspireren door bijvoorbeeld de Cirkelstad-experimenten. Ook kijken we wat bouwers en projectontwikkelaars kunnen, willen en haalbaar vinden.’

Wat is de rol van de Metropoolregio Amsterdam hierin?

‘De Metropoolregio is vooral een vehikel om aan kennisuitwisseling te doen. Uiteindelijk zijn het de gemeenten zelf die beslissen in welke mate ze het precies uitvoeren.’

Zijn er nog lessen te trekken uit de gebiedsontwikkeling Floriade?

‘Dat je niet vooraf moet voorspellen hoe de toekomst eruit gaat zien. De verwachtingen van de Floriade als een zeer innovatief project waren heel erg hoog. Uiteindelijk heeft dat onder meer geleid tot slimme lantaarnpalen, een klimaat-adaptieve openbare ruimte en een smart thermal grid, een combinatie van aquathermie en warmtepompen. Je kunt je afvragen hoe innovatief dat nu nog is. Gebiedsontwikkeling is een kwestie van lange termijn. Je weet dus niet wat de oplossingen van de toekomst zijn. Je kunt bij circulaire ontwikkeling beter onderweg bepalen welke innovaties werken en welke moeten afvallen.’

Waarin is de Floriade een voorbeeld voor gebiedsontwikkeling van de toekomst?

‘De normale Nederlandse manier van ontwikkelen is alles platgooien, een zandvlakte maken en de rugstreeppad buiten de deur houden. Wat we bij het Floriade-terrein doen, is ontwikkelen met respect voor de natuurlijke omgeving. We hebben veel groen laten staan. Toekomstige bewoners gaan dit merken. Ze wonen tussen volwassen bomen en planten, niet van die bomen in de gedaante van ‘werphengels’ die je in Vinex-wijken ziet. Het principe van ontwikkelen met respect voor groen kunnen we herhalen. Maar dan misschien iets minder minutieus dan bij een Floriade.’

Hoe zorg je ervoor dat circulaire gebiedsontwikkeling als kans wordt ervaren en niet sterft in regelgeving?

‘Belangrijk bij de leidraad voor circulaire gebiedsontwikkeling van de Metropoolregio is dat die ruimte laat om zelf op je eigen manier te innoveren. Dit veld is zo in beweging dat je niet in ‘gij zult’-voorschriften moet denken. Want dan mis je de eerstvolgende innovatie. Wat je wilt, is elkaar aanmoedigen in de diverse mogelijkheden die er zijn.’

We moeten van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam doen.

Hoe maken we van duurzaam en circulair het nieuwe normaal?

‘Waar we van af moeten, is het idee dat duurzaam duur is. Dat is het alleen als je het beschouwt als iets wat bovenop het bestaande komt. We moeten van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam doen. Neem houtbouw. Dat is qua CO2-uitstoot beter dan bouwen met beton. Je kunt zeggen: meer met hout bouwen, betekent dat hout duurder wordt. Maar je kunt ook zeggen: bouw het circulair, zodat je het hout weer uit elkaar kunt halen en opnieuw kunt gebruiken. Dan wordt hout op den duur minder duur. Groen is op lange termijn altijd goedkoper. Wie denkt dat duurzaam bouwen duur is, heeft nog nooit uitgerekend wat de kosten zijn van klimaatverandering.’

Samengevat: Lessons learned
  • Wissel kennis uit op bovengemeentelijk niveau.
  • Gebruik de lessen uit experimenten, zoals die van Cirkelstad. Sluit aan op wat bouwers en ontwikkelaars kunnen en haalbaar vinden.
  • Heb geduld. Het gaat in de ene gemeente sneller dan in de andere.
  • Durf groot te denken. Probeer juist nu we veel woningen moeten bouwen, het verschil te maken met duurzaamheid en circulariteit.
  • Probeer niet voor te sorteren op wat de technologie van de toekomst is, maar laat ruimte om op eigen wijze te innoveren.