Voorzitter transitieteam: ‘We moeten op veel terreinen nog de succesformule vinden’

In 2050 moet de bouw volledig circulair zijn. Wat betekent dat?

‘We hebben er uitvoerig over gediscussieerd de afgelopen maanden en we formuleren het einddoel nu als volgt: 'In 2050 slagen we erin om te voorzien in de sociaaleconomische behoeften aan huisvesting en infrastructuur zonder daarbij de draagkracht van de aarde te overschrijden in de vorm van uitputting, CO2-uitstoot, vervuiling, biodiversiteitsverlies en andere milieuschade. Hierbij is er geen sprake van afwenteling in de tijd, naar andere landen of verlies van andere sociaaleconomische waarden, zoals leveringsrisico’s, ten gevolge van de circulaire bouweconomie.'

‘Wij denken dat die doelstelling voor een heel groot deel te bereiken is door de norm voor de Milieukostenindicator (MKI) en de Milieuprestatie gebouwen (MPG) op termijn op nul te stellen. De MKI omvat al heel veel doelstellingen op het gebied van milieueffecten. Er zijn wel randvoorwaarden. Zo zal de kwaliteit van de data moeten verbeteren om het instrument beter te kunnen toepassen. Daarnaast moet het instrument niet alleen op nieuwbouw, maar ook op renovatie toegepast kunnen worden.’

Is het mogelijk de circulariteitsopgave voor de bouw te kwantificeren?

‘Nee, we kunnen nog geen cijfers noemen. Simpelweg omdat we de einddoelstelling nog niet hebben vertaald naar concrete tussendoelstellingen. Die moeten in 2023 klaar zijn als onderdeel van het basiskamp (zie kader, red.). Als markt en overheid het daarover eens zijn, is een realistisch pad te schetsen voor de bouwsector. Maar dat de uitdaging groot is begrijpt iedereen. Het is vergelijkbaar met de energietransitie waar we nu al decennia mee bezig zijn.’

Wat kunnen we leren van de energietransitie?

‘Dat doelstellingen geleidelijk steeds ambitieuzer moeten worden, maar tegelijkertijd wel haalbaar moeten blijven. En de normen kun je alleen om de paar jaar aanscherpen als er vertrouwen is in de meetmethode. De energietransitie zorgde er ook voor dat partijen verder proberen te denken dan het investeringsmoment. Bij een renovatie spreken ze met een bouwer of installateur steeds vaker een prestatiegarantie af. Die vooruitziende blik is bij circulair bouwen nog belangrijker. Kun je wat er nu in een gebouw wordt gezet er over 50 jaar nog uithalen? En wat is het dan waard? Het is een nieuwe werkwijze met de nodige consequenties. Als het gaat om restwaardebepaling bijvoorbeeld, moeten taxateurs en accountants vanaf het begin gaan meedenken.’

In welke fase van de transitie bevinden we ons nu?

‘Het bewustzijn van de problematiek onder de professionals is al aardig goed ontwikkeld. Iedereen in de bouwkolom denkt wel op de een of andere manier na over het onderwerp, en dat was bij de start van het transitieteam in 2018 nog niet het geval. Circulair bouwen is geen hype meer. Tegelijkertijd zijn veel initiatieven nog pilots, dus echt grootschalig circulair bouwen, daar zijn we nog niet. Opdrachtgevers zijn bezig met het uitzoeken van de beste manieren van uitvragen en aanbesteden. We zitten in feite in de innovatiefase. Dat betekent dat er geïnvesteerd moet worden in menselijk kapitaal, producten en fabrieken. Daardoor is circulair bouwen nu nog duurder dan via reguliere methoden. Bij opdrachtgevers zijn er echter ook grenzen aan de budgetten. Mijn persoonlijke mening is daarom dat de overheid de risico’s die verbonden zijn aan innovatie voor een deel zou moeten financieren.’

Wat kan de overheid verder doen om circulair bouwen te bevorderen?

‘De markt vraagt impliciet om een duidelijke en dwingende norm, dus de Rijksoverheid moet die normen stellen en niet te terughoudend zijn om partijen in beweging te brengen. En misschien moeten milieueffecten wel beprijsd worden, vergelijkbaar met de ideeën rondom de invoering van een belasting op de uitstoot van CO2. Uiteindelijk is het natuurlijk een samenspel van opdrachtgevers, overheid en alle partijen in de bouwkolom; van architecten tot aannemers en accountants.’